Przestań gonić za szczęściem

Iris Mauss, psycholożka z UC Berkeley, przeprowadziła serię eksperymentów, które pokazały coś zaskakującego. Ludzie, którzy przywiązywali dużą wagę do bycia szczęśliwym, konsekwentnie odczuwali mniejsze zadowolenie z życia niż ci, którzy o szczęście specjalnie nie dbali.

Mechanizm jest prosty. Kiedy stawiasz sobie szczęście jako cel, zaczynasz monitorować swój stan emocjonalny. Każda chwila, w której nie czujesz się wystarczająco dobrze, staje się porażką. A emocje nie działają na rozkaz. Im bardziej próbujesz się zmusić do radości, tym bardziej czujesz presję, a presja jest wrogiem dobrostanu.

Jest jeszcze drugi mechanizm: adaptacja hedoniczna. Twój układ nerwowy przyzwyczaja się do pozytywnych zmian szybciej, niż myślisz. Nowe mieszkanie, podwyżka, wakacje. Każda z tych rzeczy daje krótki skok zadowolenia, a potem wracasz do punktu wyjścia. Jeśli twoja strategia na szczęście opiera się na gromadzeniu przyjemności, biegniesz na bieżni, która nigdy się nie kończy.

Viktor Frankl zauważył coś, co potem potwierdziły dekady badań: ludzie, którzy mają poczucie sensu, radzą sobie lepiej w każdym wymiarze. Lepiej znoszą trudności, są zdrowsi i, paradoksalnie, częściej doświadczają tego, co nazywamy szczęściem.

Frankl nie mówił, że szczęście jest złe albo niepotrzebne. Mówił, że nie może być celem samym w sobie. Kiedy robisz coś, co jest dla ciebie ważne, kiedy angażujesz się w relacje, pracę, twórczość, naukę, szczęście pojawia się samo. Nie dlatego, że go szukasz, ale dlatego, że robisz rzeczy, które naturalnie je wywołują.

Współczesna psychologia pozytywna doszła do tego samego wniosku inną drogą. Martin Seligman, który zaczynał od badania szczęścia, z czasem przesunął uwagę na to, co nazwał rozkwitaniem. To stan, w którym człowiek czuje sens, zaangażowanie i dobre relacje. Szczęście w tym modelu nie jest celem, ale efektem ubocznym sensownego życia.

Mihaly Csikszentmihalyi przez dekady badał stany najgłębszego zadowolenia. Odkrył, że ludzie czują się najlepiej nie wtedy, gdy odpoczywają albo konsumują przyjemności, ale wtedy, gdy są całkowicie pochłonięci trudnym, ale sensownym zadaniem. Nazwał ten stan flow.

W flow nie myślisz o tym, czy jesteś szczęśliwy. Nie myślisz w ogóle o sobie. Jesteś tak zaangażowany w to, co robisz, że pytanie o szczęście staje się bezprzedmiotowe. I właśnie dlatego retrospektywnie ludzie opisują te momenty jako jedne z najszczęśliwszych w życiu.

To jest ten sam paradoks od innej strony. Szczęście przychodzi, gdy przestajesz je śledzić. Nie wtedy, gdy pytasz „czy jestem szczęśliwy?", ale wtedy, gdy pytasz „czy to, co robię, ma sens?".